1927 Mimarlar Derneği

70 SONRASI MİMARLIK

(Mimarlar Derneği 1927, 130 sayfa, 1996)

Kuramsal eleştiri ve tartışmalar, her disiplin için büyük önem taşır. Ancak bu yolla günlük pratiğin akışından sıyrılıp o pratiğe belli bir mesafeden bakabilmek, nelerin sorun olduğunu görmek mümkün olabiliyor. Pratiğin günlük akışı içinde “yüzen” olayların, sorunların, hangi bağlamlara oturmakta olduğunu düşünmemiz, anlamamız, yine bu yolla mümkün olabiliyor. Mimarlık gibi son derece karmaşık sorunlara sahip, etkileşimlere açık bir faaliyet alanı için ise tartışma ve eleştiri daha büyük önem taşıyor. Zira tartışma ve eleştiri boyutundan yoksun olam mimarlık, basitçe bir “yapı tasarımı faaliyeti”ne dönüşebiliyor. Bu düşünceler, Mimarlar Derneği 1927’nin geçtiğimiz iki yılki faaliyet programının oluşmasında belirleyici oldu. Bu dönem, ana ekseni mimarlık olan bu tartışmaların oluşturulmasına çalışıldı. Bunun ortamı, söyleşiler, paneller, forumlardı: sonuçlarının derlenmesi, kalıcılaşması ve yaygınlaşabilmesi için ise bir yayın dizisi düşünüldü. Dizinin ilki olan bu kitap ‘70 sonrası mimarlık: tartışmalar’ ilgili olan tartışmaların derlenmesinden oluşuyor. Mimarlar Derneği’nin bu faaliyetlerine katılan değerli tartışmacılara, derlemeyi gerçekleştiren Sayın C. Abdi Güzer’e ve teknik editörlüğünü üstlenen Sayın Alım Erdemir’e teşekkür ederiz. Saygılarımla,

Haldun Ertekin

Mimarlar Derneği Başkanı

BAUHAUS VE SONRASI

(Çev: Prof. Feyyaz Erpi, 108 sayfa, 1996)

(Çevirmenin Önsözü)

Çocukların idolleştirdiği kişiler vardır: Futbolcular, sinema sanatçıları filan. Çocuk gözünde bunlar hata yapmaya karşı sanki aşılanmış, birer yarı-ilah türünden yaratıklardır. Besteci deyince de aklımıza ilk gelen isim Beethoven’dir. Onu da çoğumuz böyle görürüz. Yanyana getirdiği iki notasında bir deha parıltısı ararız. Oysa bana sorarsanız çok büyüleyicileri yanında öyle eserleri, örneğin bazı piyano sonatları var ki sanki ancak hükümet zoruyla dinlenebilir. Charlie Chaplin Büyük Diktatör’ünde buna azıcık dokundurmuştu. Biz mimarlar da kendimize göre bazı üstat-mimarları böylesine idolleştirmişizdir. Okuduğumuz birtakım övgü dolu yazılar bu tür duygularımızı keskinleştirmiş, onları bizden koparıp gökler katında biryerlere oturtmuştur. Anlatmışlardı: Çocuk soruyormuş: “anne, Atatürk’ün de karnı ağrır mıydı?” İşte bu noktada Tom Wolfe devreye giriyor. Önce kitabın adından içinde ,ç gıcıklayıcı birşeyler olduğunu hissediyoruz; From Bauhaus To Our House. Bu hava son sayfaya kadar sürüyor: Ne var ki bu havayı Türkçe çeviride yansıtmakta çok zorlandık. Ama kitabın adını, esprisini koruyarak çevirmek mümkün olamadı. Aziz dostum Aydan Balamir’in dediği gibi Tom Wolfe sanki “şeytanın avukatlığını” yapmış. Kitabı okuduktan sonra bu idolleriniz sarsılır gibi oluyor: Bu ilahımsı yaratıkların da senin benim gibi, sevaplarıyla, günahlarıyla etten kemikten insanlar olduğunu hissediyoruz. Onların dehaları yanında zayıflıklarını görmek onları gözümüzde küçülmek şöyle dursun, tersine bize daha çok yaklaştırıyor: Ama unutmamak gerek, yazar bir Amerikalı’dır. Konuya doğal olarak kendi gözüyle bakmıştır. Aslında Bauhaus hareketinin nasıl bir ortamda, hangi koşullar altında doğup geliştiği, yalnız Amerika’da değil, fakat Üniversal ölçekte mimarlık dünyasını nasıl etkilediği de gözden ırak tutulmamalıdır. Nitekim bu kitap yayınlandığında ağır eleştirilere hedef olmuitur. Ama herşeye rağmen kanımca Tom Wolfe’un bu hafifmeşrep anlatımı pek çok ciddi, bilimsel analizden, daha çok demiyelim, hiç değilse onlar kadar eğiticidir. En azından bizleri konu üzerinde düşünmeye zorlamaktadır.

Prof. Feyyaz Erpi,

5 Şubat 1996, Ankara

ANY SEÇMELER

(Architecture New York, 190 sayfa, 1998)

Aralarında Peter Eisenman, Bernard Tschumi, Arata Izozaki, Rem Koolhaas gibi mimarlarla, Jack Derrida, Frederic Jameson gibi felsefeciler, edebiyat eleştirmenleri ve çeşitli disiplinlerden düşünürlerin biraraya gelerek oluşturduğu bir beraberlik. Any grubu, öncelikli olarak yeni yüzyıla girilirken mimarlığın içinde olduğu dönüşümleri başka disiplinerin tartışma ortamlarını da gözeterek anlamaya ve alternatif tutumları tartışmaya çalışıyor. Bu tartışmalar başlıklar bazında bir tematik süreklilik içinde yer alıyor. ANY (herhangi) sözcüğünün geniş tabanlı dil oyunu potansiyelinden de yararlanılarak, her yıl bir ülkede ANY’ye eklenmiş bir başlık tartışmaya açılıyor. Any-How (her nasılsa), Any-Where (herhangi bir yer) gibi... Mimarlar Derneği 1927, evsahipliğini yapacağı ‘zaman’ temalı (Any-Time) 8. Any Toplantısı öncesinde, bu tartışmaları Türkiye ortamına sunmak üzere, daha önceki toplantı kitaplarından derlenmiş bir seçkiyi bu kitapta biraraya getirdi.

MİMARİ ÜZERİNE SÖYLEŞİLER

(Prof. Feyyaz Erpi, 163 sayfa, 1999)

Üniversiteye ilk adımını atan genç insan ileride sahip olacağı meslek hakkında genellikle yeterli bir kavram düzeyine sahip olmadan öğrenmeye başlıyor. Özellikle mimarlık gibi çok boyutlu bir disiplin için bu eksiklik daha da önem kazanıyor. Dört yıllık bir eğitim ile bir mimar yetiştirmek, bugünün karmaşık teknoloji ortamında çok zor. Bu kitap böyle bir insana, Mimari’nin teknik ayrıntıları içinde kaybolmadan onu mesleğe hazırlayacak, benzetme yerinde ise, uçak gemisinden havalanacak uçağa ilk ivmeyi kazandıracak bir mancınık gibi bir işlevi amaçlamaktadır. Önce genç mimar adayı, gününden geriye götürülüp yakın geçmişimizde mimarlık eğitiminin ve mimarlığın nereden nereye geldiği konusunda, yaşanmış anıların katkısıyla dördüncü boyuta taşınmakta, daha sonra Mimari’nin devinme alanı olan üç boyutlu çevrenin analizi somut örneklerle incelenmekte ve sonuçta bir mimarın bilmesi gereken Grafik Anlatım, Strüktür ve Ulaşım konularında kavramsal temel sayılabilecek ve öğrencinin eğitim sürecinde kendisine yardımcı olabilecek somut bilgilere yer verilmektedir.

ANYTIME KONFERANS BİLDİRİLERİ

(Mimarlar Derneği 1927, 303 sayfa, 1999)

Yeni binyıla girerken mimarlık mesleğinin durumunu değerlendirmek üzere New York merkezli ANY grubunun öncülüğünde düzenlenen etkinliklerin “zaman” konulu sekizincisi, 15-17 Haziran 1998 tarihleri arasında Ankara’da gerçekleşti. Tepe İnşaat Sanayi A.Ş.’nin desteğinde Mimarlar Derneği 1927’nin ev sahipliğini yaptığı etkinlik paketi, bir konferans ve konferansın ana tartışma konularını destekler nitelikteki sergilerden oluşuyordu. Farklı kültürler ve uzmanlık alanlarından katılımcıların bakış açılarındaki çeşitlilik ile zenginleşen konferansın metinlerini içeren bu kitap da, konferans gibi altı ana bölümden oluşuyor: Genç mimarların “kökenler” konusunu kırılma, kopma, değişim ve devinim kavramları ışığında irdeledikleri Başlangıçlar; tarihin zamanının yeninin zamanını nasıl üretebildiğinin ve yeninin geçmişe bakışımızı nasıl değiştirdiğinin tartışıldığı Yörüngeler, “tarihin sonu” savlarından bu yana zaman ve çöküşü üzerine düşünmek için farklı çerçeveler sunan Zamanın Çöküşü; zaman ile uzam arasındaki ilişkideki farklılıkların ele alındığı Herhangi Bir(çok) Zamanlar; bugünün kentleri ve toplumlarında gelecek açılımının gerek önceden bilinmezliği gerekse bugünden alınabilecek izdüşümlerin sınırları içinde irdelendiği Gelecekler; ve uzamın değişen zaman algı ve modellerinin ışığında nasıl ele alınabileceği ve bunun mimarlığı nasıl etkileyeceğine odaklanan Uzamı ve Zamanı Yeniden Düşünmek.

DÜŞÜNCELER VE TASARIMLAR

(Şevki Vanlı, 199 sayfa, 2001)

Şevki Vanlı, Türk Modern Mimarlığı ile yaşıt. Bu büyük serüveni yaşamış, katılmış, pay sahibi. Bilgiyi düşünceye dönüştüren, düşündüğünü sözle ve tasarımla anlatan, deneyimlerini paylaşmak isteyen bir duayenimiz. Mimarlar Derneği 1927 mimarın öğrenciliğinden bugüne kadar, elli yıllık çalışmalarından ve düşüncelerinden seçmelerden oluşan bir yayınını bilginize sunar. Çağdaş mimarlığa, kendine özgü bir yaklaşımla katılan Vanlı’yla Türk mimarlık mozayiğinden bir parça tanınmış olacaktır.

KONUT ÜZERİNE DE(NE)MELER

(C. Abdi Güzer, 130 sayfa, 2002)

Mimarlar Derneği 1927’nin yayın dizisine yeni bir kitap daha katılıyor. Abdi Güzer’in yaklaşık bir sene evvel aynı adla gerçekleştirdiği serginin bir devamı olarak algılanabilecek olan bu kitap, bir anlamda onun gözünden yaşamımızın en önemli yapı tipolojisi olan konutun bir serüvenini içermekte. Kendine has üslubuyla aktardığı, hem dünya hem de özellikle Türkiye’nin farklı ölçeklerdeki sosyal ve kültürel yaşamına dair gelişmeler, genel hatlarıyla konuta bir arka plan olarak tanımlanmakta. Zaman zaman kendi yaşamından da kesitlere yer verdiği bu akış içerisinde, konutun üretim sürecindeki farklı aktör grupları öncelikle bir mimar, bir eleştirmen ve sade bir kullanıcı şapkası altındaki yazarın perspektifinden kimlik kazanıyor. Bu bağlamda, bir kısmı gerçekleşmiş bir kısmı ise çeşitli nedenlerle gerçekleşememiş tasarımlardan oluşan seçki, onun zengin düş gücünü ve renkli kişiliğini yansıtmakta. Bu çerçevede ‘geçmiş’, ‘şimdi’ ve ‘gelecek’ üçlemesinin sonlandığı, yazarın oğlu Ekin’e 25 sene sonrası için tasarladığı ev ile, hem toplum yaşamına hem de onun içerileceği biçime yönelik görüşlere yer verdiği bu öyküsel kitap, aynı zamanda okuyucu için konut-mimarlık arayüzünde geleceğe dair bir tartışmanın başlangıcını tarifliyor.

CUMHURİYET MİMARLIĞININ KURULUŞU VE KURUMSALLAŞMASI SÜRECİNDE TÜRK MİMARLAR

CEMİYETİ’NDEN – MİMARLAR DERNEĞİ 1927’YE

(Çetin Ünalın, 297 sayfa, 002)

Kitap Cumhuriyetin kuruluşundan sadece dört yıl sonra, 1927 yılında tarih sahnesine çıkan mimarların ilk bağımsız örgütü, kuruluş yıllarındaki adıyla Türk Mimarlar Cemiyeti, günümüzdeki adıyla Mimarlar Derneği 1927’nin yeryer mesleğin öyküsüne karışan yaşam öyküsünü anlatılıyor. Yüzyıllar süren harplerle yakılmış, yıkılmış tüm kurumları çökmüş bir imparatorluğun harabeleri üzerinde yepyeni bir cumhuriyetin yaratılması sürecinde, bir avuç özverili mimarın değişen toplumsal ve siyasal koşullarda sürdürdükleri çabalarla Cumhuriyetin kurumlaşması ile iç içe ve özdeş gelişen Cumhuriyet mimarlığının yeniden kuruluş ve kurumlaşması aktarılıyor. Mimarların Osmanlı döneminde mühendislerle birlikte başlayan yüzyıllık “cemiyetleşme” öyküsünü de kapsayan, karar defterleri, kongre tutanakları, çalışma raporları, süreli ve süresiz yayınların taranması ve yaşayan tanıkların katkıları ile zenginleştirilmiş kitap, Cumhuriyet mimarlığının kuruluş ve kurumlaşmasının belgeseli niteliğindedir. 9. MODERNİN SAATİ (Dr. Ali Cengizkan, 264 sayfa, Eylül 2002) Mimarlar Derneği’nin 9. kitabı, geçtiğimiz aylarda yayınlandı. Ali Cengizkan’ın “20. Yüzyılda Modernleşme ve Demokratikleşme Pratiğinde Mimarlar, Kamusal Mekan ve Konut Mimarlığı” alt başlığını taşıyan MODERNİN SAATİ kitabı, yazarın 18 makalesinden oluşuyor. Özellikle Ankara ağırlıklı araştırma ve inceleme yazılarından 4 tanesi, ilk kez bu kitapta biraraya gelmiş. Önsöz’de Prof. Dr. Uğur Tanyeli’nin dediği gibi, “Toplumsal bellek kaybının bıraktığı boşlukta konumlanacak yeni tarihsel belleğin inşaası kuşkusuz çok vakit alacak bir uğraş”. Yazar, bu belleğin inşasında yer almakta olan yazılarıyla, saat kuleleri ve konut kooperatiflerinden kentlerin ve kent alt bölgelerinin planlama ve kullanım geçmişlerine, yapı tipi olarak bağ evleri ve yerli-yabancı mimar ve plancılardan modern mimarlık söyleminin ayrıntı sayılabilecek noktalarına yönelttiği ilgisini, özellikle kendi arşivinden çıkan görsel belge ve fotoğraflarla biraraya getiriyor. Kitabın mimarlar, mimarlık tarihçileri, kent tarihçileri, kültür tarihçileri ve mimarlık-planlama öğrencilerinin ilgisini çekeceğini düşünüyoruz.

SEVGİLİ DÜŞÜNCELER

(Ziya Tanalı, 238 sayfa, 2002)

“Herkeste olduğu gibi, burada da birkaç ben var. Hepsi birlikte, el ele yürümeyi deneyecekler; bakalım becerebilecekler mi? Birbirlerine dayanabilecekler mi sonuna kadar?” diye başlıyor her biri başka formdaki yazılarına Ziya Tanalı. Yaşam değişimdir. Her yeni anda daha önce olduğumuzdan daha farklıyızdır, dolayısıyla asla değişmez bir kesinlikle kendimiz olmalıyız. Sevgili Düşünceler, Tanalı’nın sahici bir uğraş olarak, yaşamla olan deneyimlerini, mesafeleri aşmak için harcanan çabaları, Pindaros’un “her kimsen o olmayı başar” deyişinin, bu buyruğu yerine getirmeye çalışmanın serüvenini anlatıyor. Yaşam boyunca biriktirilmiş duygu ve düşünceler aracılığıyla, geçmiş, şimdiki ve gelecekteki yaşantıları kucaklayan konular işleniyor; zaman, ölüm, yokluk, düşler... Aynı yapılarındaki gibi, herhangi bir yazıda, herhangi şey demek istemiyor. Anlattıkları, hikayenin kendisi, o da kendi gerçeği.

Zeynep Onur